Jak profesor ze Lwowa Ślązaków uczył
Sokół, legionista, pionier. Alfred Hamburger – człowiek, który przyniósł basket na Śląsk.
Wychowankowie Sokoła przed igrzyskami w Amsterdamie (1928). Alfred Hamburger trzeci od prawej w drugim rzędzie od góry. Fot. Sokół na Śląsku
Pierwsze udokumentowane ślady zorganizowanej koszykówki na Górnym Śląsku prowadzą do roku 1924. Choć dyscyplina ta kojarzy się dziś z nowoczesnymi halami, jej fundamenty w regionie kładł człowiek o życiorysie godnym scenariusza filmowego – profesor Alfred Hamburger (1876–1939). W marcu tego roku minęła 87. rocznica jego śmierci. Choć dziś jest postacią mocno zapomnianą, to właśnie ten Lwowianin z pochodzenia zaszczepił na śląskiej ziemi pasję do „egzotycznej” wówczas gry.
Z lwowskiej kolebki na śląskie boiska
Alfred Hamburger, urodzony w Grzymałowie koło Tarnopola jako syn lekarza, nie trafił na Śląsk przypadkiem. Był absolwentem polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie stawiał pierwsze kroki zawodowe jako nauczyciel polszczyzny i gimnastyki w IV Gimnazjum. To kluczowy detal – Lwów był bowiem polską kolebką koszykówki. Już w 1909 roku tamtejsza nauczycielka, Maria Germanówna, po praktykach w Anglii zaczęła propagować basket w swoich podręcznikach.
Stamtąd Hamburger przywiózł „bakcyla” na Śląsk, ale jego droga do regionu była naznaczona walką. Zdobył mistrzostwo w zapasach w Pradze, zakładał gniazda Sokoła w Kijowie i walczył w Legionach Polskich gen. Hallera, dowodząc własną kompanią Sokołów. Za wierność idei polskiej został nawet wcielony do karnej kompanii w armii austro-węgierskiej jako „politycznie podejrzany”.
Rok 1924: narodziny śląskiego basketu
Gdy w 1924 roku Hamburger pojawił się na Śląsku i objął funkcję Naczelnika Dzielnicy Śląskiej Sokoła, od razu przystąpił do działania. Magazyn „Sokół na Śląsku” z marca 1924 roku donosił o przełomowej decyzji: na pierwszym posiedzeniu pod przewodnictwem Hamburgera zdecydowano o wprowadzeniu koszykówki do oficjalnego programu ćwiczeń.
„Ustalono program w myśl projektu dha Hamburgera. Dla dhów: 3 pięcioboje na całe ciało. Dla dhen: zastępami koszykówka i jednostkowe” – informowała prasa.
Było to przygotowanie do wielkiego zlotu sportowego. Dokument ten jest jednym z najstarszych świadectw potwierdzających istnienie basketu w regionie – początkowo promowanego głównie jako sport dla kobiet (druhen).
Od Siemianowic po Królewską Hutę
Hamburger łączył pracę działacza z etatem nauczyciela w prestiżowych placówkach: w Państwowym Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Siemianowicach oraz w Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Katowicach. To tam zarażał młodzież nową dyscypliną. W latach 1926–32 mieszkał w Siemianowicach przy ulicy Pawła Śmiłowskiego 5, stając się filarem lokalnej społeczności.
Efekty przyszły szybko. W czerwcu 1927 roku dziennik „Polonia” opisywał Święto Sportowe młodzieży w Królewskiej Hucie. Na stadionie na Górze Redena rozegrano turniej koszykówki, w którym rywalizowały drużyny żeńskie i męskie. Sędzią głównym zawodów, czuwającym nad prawidłowym przebiegiem gry, był nie kto inny jak Alfred Hamburger.
Ostatnie pożegnanie mistrza
Profesor Hamburger zmarł w marcu 1939 roku w Krakowie, zaledwie kilka miesięcy przed wybuchem wojny. Ówczesna prasa żegnała go jako postać wybitną, podkreślając ogromny dorobek dydaktyczny i sportowy. Jak czytamy w nekrologu z marca 1939 roku:
„W swoim czasie był zmarły jednym z czołowych gimnastyków polskich i uzyskał wiele zwycięstw na zlotach krajowych i zagranicznych. Odznaczał się on głęboką znajomością spraw wychowania fizycznego. Pozostawił w spuściźnie liczne prace i podręczniki do nauki gimnastyki i gier ruchowych”.
Choć dziś mało kto kojarzy nazwisko profesora z siemianowickiego gimnazjum, to właśnie on „importował” basket ze Lwowa na Śląsk. Pozostawił po sobie nie tylko podręczniki, ale przede wszystkim grupę wychowanków, która na fundamentach jego pracy budowała późniejszą siłę śląskich klubów.
Piotr Płatek